علم آن حضرت در مقام رفیعی قرار دارد که احدی به او ملحق نمی شود و نزدیک او هم نمی گردد.

ای فاطمه! علی در دنیا و آخرت برادر من است و هیچ یک از افراد بشر چنین برادری ندارد. و تو ای فاطمه که سیده زنهای آخرتی، همسر او هستی و دو فرزندت که نشانه رحمت خدایند، دو یادگار اویند. برادر او جعفر که دو بال به او اعطا شده و با فرشتگان در هر کجای بهشت که بخواهد پرواز می کند. و علم اولین و آخرین در اوست و او نخستین کسی است که به من ایمان آورده و آخرین کسی است که به پیمان من وفا نموده و او جانشین من و وارث وصیین است.
محمد رسول الله (صلوات الله علیه و علی آله)

علی علیه السلام از دیدگاه ابن ابی الحدید معتزلی
ابن ابی الحدید معتزلی از علمای فرقه معتزله در قرن هفتم هجری قمری می باشد.
وی علیرغم احترام به خلفای سلف و اثبات حقانیت آنان به امیر المومنین علی بن ابی طالب علیه السلام ارادت خاصی دارد و او را برترین اصحاب و نظیر رسول خدا (ص) و نیز معصوم می داند.
دانستن نظرات دانشمندی منصف از اهل سنت برای هر دو فرقه _ شیعه و سنی_ حائز اهمیت است.
ایشان در خصوص برتری حضرت علی (ع) پس از ذکر اختلاف میان علماء اهل سنت که آیا علی برتر است یا خلفای سه گانه می گوید:
" ما قول شیوخمان از بغدادیون را که قائل به برتری علی علیه السلام می باشند، انتخاب می کنیم. و به تحقیق در کتابهای کلامی خود معنای افضل را گفتیم که آیا مراد، پاداش اخرویِ بیشتر است یا جامعتر بودن از جهت مزایای فضل و دارا بودن صفات پسندیده و بیان کردیم که او بر هر دو تفسیر، افضل است." (1)
سپس می افزاید: " و تحقیقا دانستی که اشرف علوم، علم الهی ست چه آنکه شرف علم به شرف معلوم است و معلوم این علم، ذات باریتعالی، اشرف موجودات است.و این علم از کلام او اقتباس شده و از اونقل گردیده و از او شروع شده و به او ختم گشته است. "
سپس یک به یک بزرگان علوم فرق مختلف چون امامیه و زیدیه و اشعریه و حنفیه و معتزله و ... را نام می برد که هر یک به استاد و معلم آنان یعنی علی بن ابی طالب علیه السلام منتهی می شود. (2)
ابن ابی الحدید در کتاب 20 جلدی خود به نام شرح نهج البلاغه می گوید:
" اگر به خصایص خلقیه و فضایل نفسانی و دینی آن حضرت رجوع نمایی به وضوح در می یابی که او به بالاترین نقطه اوج رسیده است. "
آنگاه یک به یک موارد برتری حضرت را نام برده و سخنان دوست و دشمن را یکجا و در کنار هم به رشته تحریر می کشاند.
در خصوص سخاوت می نویسد:
او روزه می گرفت و خوراکش را به دیگران ایثار میکرد. و آیات 9 و 10 سوره انسان در خصوص ایشان نازل شده است.
مفسران روایت کرده اند که او فقط 4 درهم داشت. درهمی را شب و درهمی را روز و درهمی را مخفیانه و درهمی را آشکارا انفاق می کرد و این آیه نازل شد:
" الذین ینفقون اموالهم باللیل و النهار سرا و علانیه"
شعبی درباره ایشان گفته است: او سخی ترین مردم بود، خلقی داشت که خدا آن را دوست می دارد: سخا و جود. هرگز به سائلی "نه" نگفت.
محدثان از اهل سنت روایت کرده اند که رسول خدا صلی الله علیه و آله به فاطمه (س) فرمود: " من تو را به ازدواج کسی در آوردم که اسلام او مقدم تر و حلم و بردباریش عظیم تر و علم و دانشش از همه بیشتر است."
و نیز فرمود: " «آن کس که می خواهد به عزم نوح و علم موسی و ورع عیسی بنگرد به علی بن ابیطالب نظر کند."
علم آن حضرت در مقام رفیعی قرار دارد که احدی به او ملحق نمی شود و نزدیک او هم نمی گردد و کسی بعد از رسول خدا سزاوار تر به این مقام نیست. (3)
جمع اضداد در وجود مبارک علی (ع)
سید رضی رحمه الله علیه در ستایش امیر المومنین می گوید:
" از عجایب صفات ایشان این است که اگر کسی کلام آن حضرت را در زهد و موعظه ببیند و نداند که از کیست، می پندارد گوینده آن از زهادی ست که در گوشه منزل نشسته یا در پای کوهی عزلت اختیار کرده و کاری جز عبادت ندارد و باور نمی کند که این کلام کسی ست که در میدان جنگ ،کسی را یارای مقاومت در برابر او نیست. و این از فضائل عجیب و خصائص لطیف آن حضرت می باشد که بین اضداد جمع کرده است."
ابن ابی الحدید نیز در تایید این کلام می گوید: " امیرالمومنین دارای اخلاق متضاد بود. یکی از آنها همان است که سید رضی ذکر کرده و جای تعجب است زیرا صفت غالب اهل شجاعت، دارا بودن قلوبی سخت و روحیه ای سرکش می باشد و صفت غالب اهل زهد، قلبی رقیق و طبعی سست است و این دو صفت ضد همند که در ایشان جمع شده است."

علامه امینی رحمه الله علیه ده آیه از قرآن نقل می کند که مفسران اهل سنت آنها را در شان علی بن ابی طالب دانسته و در تمام آنها خداوند آن حضرت را مومن نامیده است.(4)
ابن ابی الحدید نیز از قول ابوجعفر اسکافی از کتاب " نقض عثمانیه" ایشان که در رد بر کتاب " عثمانیه" جاحظ نوشته آیات دیگری نیز نقل می کند . (5)

خداوندا ! من به محبت محمّد وامیرالمؤمنین علی،که صلوات تو بر ایشان و خاندانشان باد
به سوی تو روی کرده ام و پیشاپیش نماز خود،به ایشان توجه نموده و به وسیله ایشان به تو تقرب می جویم.
پس به خاطر آن بزرگواران،مرا در دنیا و آخرت آبرومند گردان و از نزدیکان درگاهت قرار ده.
تو بر من منت نهادی که با ایشان آشنایم کردی و ولایت آنان را در قلب من نهادی که سعادت و خوشبختی در همین آشنایی و ولایت است و بس!
از تو می خواهم که عمر مرا با ولایت ایشان،ختم به خیر بفرمایی پس به درستی که تو بر همه چیز قادری.


کتاب فضل تو را آب بحر، کافی نیست
که تر کنم سر انگشت و صفحه بشمارم

پی نوشت ها
1. شرح نهج البلاغه . عز الدین ابن ابی الحدید. ج 1 ص 9
2. همان . ص 17
3.همان. ج 7 . ص 20 تا 219
4. الغدیر. ج 2 ص 49 تا 58
5. بقره 207 __ انفال 30 __ مائده 55 __ احزاب 25

منبع: علی (ع) از دیدگاه ابن ابی الحدید معتزلی . حسین طیبیان . نشر اخلاق